COLUMN – Elke avond als ik in de steenfabriek kwam stond daar het schilderij, op een enorme houten schildersezel midden in het atelier. Mark Verdoes en ik hadden hier in de Hoge Polder niet dezelfde werktijden. Ik schreef vaak in de avond, na mijn dagelijkse werk en hij schilderde overdag. Dat leek een perfecte combinatie, maar na verloop van tijd vond ik het jammer, want het was altijd een belevenis om te zien hoe hij met zijn doeken omging. Zo kon het uren duren voor hij zijn eerste streek op het canvas zette. Het was een ritueel. Eerst zette hij klassieke muziek op, overweldigend hard. Dan dronk hij koffie en staarde hij naar het werk. Soms was dat arbeid genoeg. Dan had hij een hele dag gestaard, en fietste hij in de schemer door de uiterwaarden naar huis. Als ik dan langskwam in de avond leek het doek niet veranderd – maar dat was het wel. ‘Het staren laat ook sporen na,’ zei hij altijd.
Een andere Wageningse kunstenaar, Birgit Pedersen, groef eens handgeschept papier in, in diezelfde uiterwaarden. De vellen kwamen gehavend uit de grond, en ik mocht er poëzie op schrijven. De gedichten gingen over het leven en over ouder worden – over hoe een mens weliswaar langzaam vergaat, maar ‘achterwaarts in bloei komt’, werkelijk tot zijn recht komt als de dood nabij is.
Op een dag zag ik Mark in de steenfabriek iets opmerkelijks doen. Hij pakte een roller en bedekte zijn schilderij met een dikke laag witte verf, waardoor er niets meer te zien was, van waar hij weken minutieus aan had gewerkt – op dat moment een dieprode cirkel. ‘Dan kun je toch gewoon een nieuw wit canvas neerzetten?’ zei ik. ‘Zie je het dan niet?’ vroeg hij daarna begeesterd. En ik zag het. Het was geen leeg canvas. Het was een levend wit geworden, maar ik wist niet of het mijn beleving was, of dat de cirkel nog door de witte verf scheen. ‘Jij en ik weten wat daaronder zit, zei hij. Dat verandert alles – het verandert mijn hele manier van schilderen daarna. Ik transformeer, zei hij. Niet het doek. Dát is kunst. De toeschouwer voelt dat. Toen begreep ik het. Zoals schrijven schrappen is, is schilderen soms bedekken met wit.
Mark overleed kort daarna. Het was geen verrassing, want hij had al jaren kanker, dat wist ik.
Hij liet geen leegte achter.
(Gepubliceerd in de Gelderlander, mei 2022)
Meer columns zoals deze?
- Aloisius Canters
- In memoriam Rietje Driever